Cümlede anlam soruları
Bu başlık hem tek başına sorulur hem de paragraf sorularının temelini oluşturur. Sorular çoğunlukla "Hangi cümlede neden-sonuç ilişkisi vardır?" ya da "Bu cümleden hangisi çıkarılamaz?" biçimindedir.
Anlam ilişkileri
- Neden-sonuç: Bir yargı diğerinin gerçekleşme nedenidir. "Yağmur yağdığı için maç ertelendi." İpucu: -den, -diğinden, için, çünkü, -ince.
- Amaç-sonuç: Bir eylem, bir hedefe ulaşmak için yapılır. "Sınavı kazanmak için çok çalıştı." Ayırt etmek için "niçin?" sorusunu sor: cevap henüz gerçekleşmemiş bir hedefse amaç-sonuç, gerçekleşmiş bir durumsa neden-sonuçtur.
- Koşul (şart): Bir yargı başka bir yargının gerçekleşmesine bağlıdır. "Erken gelirsen birlikte gideriz." İpucu: -se, -dikçe, -mezse, takdirde.
- Karşılaştırma: İki ya da daha çok varlık arasında benzerlik ya da farklılık kurulur. İpucu: daha, en, kadar, gibi, -den başka.
- Benzetme: Bir varlık bir yönden daha güçlü bir varlığa benzetilir: "Kar gibi beyaz bir elbise."
Anlatım özellikleri
- Öznel yargı: Kişisel görüş içerir, kanıtlanamaz: "Bu romanın en etkileyici bölümü sondur."
- Nesnel yargı: Kanıtlanabilir, kişiden kişiye değişmez: "Roman, 2010'da yayımlanmıştır."
- Ön yargı: Bir şey hakkında denemeden, bilmeden verilen olumsuz ya da olumlu yargı: "Bu yazarın romanlarını hiç okumadım ama sıkıcı olduklarını biliyorum."
- Tanım cümlesi: Bir kavramın ne olduğunu açıklar: "Roman, olay çevresinde gelişen uzun anlatıdır."
- Örtülü anlam: Cümlede doğrudan söylenmeyen ama sezdirilen anlam: "Bu kez Ali de toplantıya geldi." (Ali'nin daha önce gelmediği sezdiriliyor.) İpucu: de/da, bile, artık, yine.
- Kesinlik / olasılık: "Mutlaka gelecek." (kesin) ile "Gelebilir." (olasılık) farkı sık sorulur.
Cümle yorumlama ve anlamca yakınlık
"Bu cümleden çıkarılabilecek yargı hangisidir?" sorularında cümlenin söylediğinin dışına çıkma. Seçeneklerde genellikle cümledeki bir sözcük değiştirilerek kapsam genişletilir ("bazı" yerine "bütün") ya da kesinlik derecesi değiştirilir.
Sık yapılan hatalar
- Amaç-sonuç ile neden-sonucu karıştırmak. "Para kazanmak için çalışıyor" amaç-sonuçtur; "Çok çalıştığı için yoruldu" neden-sonuçtur.
- "Bence", "kanımca" gibi sözcükler olmadan cümlenin nesnel olduğunu sanmak. "Güzel, sıkıcı, etkileyici" gibi değerlendirme sözcükleri de öznellik bildirir.
- Örtülü anlam sorularında yalnızca cümlenin açık anlamına bakmak. "de/da", "bile", "artık" gibi sözcüklerin sezdirdiği bilgiyi ara.