Kodlama ile ezberleme
Bir cümleyle on padişah, bir cümleyle yedi tektonik göl. Listeyi ezberlemek yerine onu tek bir anlamlı cümleye sıkıştır; sınavda cümleyi hatırla, liste kendiliğinden gelsin. Aşağıda beş dersten 61 özgün kod kartı var; altında da kendi kodunu kurmanın yöntemleri.
61 kod kartı · Önce kodu oku, açılımı tahmin etmeye çalış, sonra göster.
- TürkçeSes Bilgisi
Sert ünsüzler (ünsüz benzeşmesi)
PAŞA ÇOK HASTA, FİTİL!
- TürkçeSes Bilgisi
Ünsüz yumuşaması dörtlüsü
KİTAP · AĞAÇ · KANAT · EKMEK
- TürkçeSes Bilgisi
Ünlü daralması
DE-Dİ-YOR, YE-Yİ-YOR
- TürkçeSes Bilgisi
Büyük ünlü uyumu
KALINLAR: A-I-O-U · İNCELER: E-İ-Ö-Ü
- TürkçeYazım Kuralları
Bağlaç olan 'de' ayrı yazılır
ÇIKAR-BAK TESTİ
- TürkçeYazım Kuralları
Kesme işareti kurum adına gelmez
KURUM KESİLMEZ
- TürkçeDil Bilgisi
Sıfat-fiil (ortaç) ekleri
AN-ASI-MEZ-AR-DIK-ECEK-MİŞ
- TürkçeDil Bilgisi
İsim-fiil (mastar) ekleri
MA-YIŞ-MAK
- TürkçeDil Bilgisi
Zarf-fiil (ulaç) ekleri
İP-ARAK-INCA-KEN-MADAN
- TürkçeAnlam Bilgisi
'İçin' edatının iki yüzü
NEDEN Mİ, AMAÇ MI?
- TürkçeCümle Bilgisi
Cümlenin öğeleri: bulma sırası
ÖNCE YÜKLEM, SONRA KİM-NE-NEREYE-NASIL
- TürkçeDil Bilgisi
Yapım eki mi çekim eki mi?
YAPIM YENİ SÖZCÜK YAPAR, ÇEKİM GÖREV VERİR
- TürkçeAnlatım Bozuklukları
Anlatım bozukluğu türleri
GEREKSİZ · ÇELİŞKİ · SIRALAMA · UYUM · EKSİKLİK
- MatematikTemel
EBOB mü EKOK mu?
EBOB KÜÇÜK ALIR, EKOK BÜYÜK ALIR
- MatematikTemel
Bölünebilme kuralları
2-3-4-5-9-10 ZİNCİRİ
- MatematikProblemler
Kâr ve indirim tabanı
KÂR MALİYETE, İNDİRİM ETİKETE
- MatematikProblemler
Ardışık yüzdeler toplanmaz
ÇARP, TOPLAMA
- MatematikProblemler
Ortalama hız tuzağı
TOPLAM YOL ÷ TOPLAM SÜRE
- MatematikGeometri
Alan formülleri zinciri
TABAN × YÜKSEKLİK, SONRA BÖL
- MatematikGeometri
Daire: alan kare, çevre iki
ALAN πr² · ÇEVRE 2πr
- MatematikGeometri
Pisagor üçlüleri
3-4-5 · 5-12-13 · 8-15-17 · 7-24-25
- MatematikProblemler
Birlikte çalışma
BİRİM İŞ = 1 BÖLÜ SÜRE
- MatematikProblemler
Yüzde kaçı, yüzde fazlası
'İ' ÇARPAR, 'FAZLASI' EKLER
- MatematikProblemler
Yaş problemlerinin değişmezi
YAŞ FARKI HİÇ DEĞİŞMEZ
- MatematikOlasılık ve Sayma
Permütasyon mu kombinasyon mu?
SIRA VARSA PERMÜTASYON, YOKSA KOMBİNASYON
- MatematikTemel
Üslü sayı kuralları
ÇARPIMDA TOPLA, BÖLMEDE ÇIKAR, ÜSSÜN ÜSSÜNDE ÇARP
- TarihOsmanlı
İlk on padişah sırası
OKUL OTOBÜSÜ MAVİ BOYALI, ÇÜNKÜ MÜDÜR MUZİP BİR SARI SEVMEZ
- TarihKurtuluş Savaşı
Genelge ve kongre sırası
HERKES ATINA ERKEN SÜRATLE ATLAYIP MECLİSE TOPLANDI
- Tarihİnkılaplar
İnkılap yılları ritmi
22 SALTANAT · 23 CUMHURİYET · 24 HALİFELİK
- TarihOsmanlı
Divan-ı Hümayun üyeleri
KAZASKER ADALET · DEFTERDAR PARA · NİŞANCI TUĞRA
- TarihSelçuklu
Selçuklu divanları eşleşmesi
İSTİFA-MALİYE · ARZ-ASKER · TUĞRA-YAZI · İŞRAF-DENETİM
- Tarihİslamiyet Öncesi
İlk Türk devletleri sırası
HUNLAR GÖKTÜRKLERİ UYANDIRDI
- TarihAntlaşmalar
Gerileme dönemi antlaşmaları
KARLOFÇA PASAROFÇA, KAYNARCA YAŞ
- TarihKurtuluş Savaşı
Üç cephe, üç komuta
DOĞU KÂZIM · GÜNEY HALK · BATI İSMET
- TarihKurtuluş Savaşı
TBMM'nin imzaladığı antlaşmalar
GÜMRÜ MOSKOVA ANKARA KARS, SONRA MUDANYA VE LOZAN
- TarihTürk-İslam Devletleri
Türk-İslam devletleri sırası
KARAHANLI GAZNE'DE SELÇUK'U HARZEM'E YOLLADI
- TarihTarih Bilimi
Tarih öncesi çağlar
TAŞ ÜÇE, MADEN ÜÇE BÖLÜNÜR
- CoğrafyaMadenler
Bor yatakları
EL KADAR BOR BİZDE
- CoğrafyaSanayi
Demir-çelik tesisleri
KARABÜK EREĞLİ'YE İSKENDER GÖNDERDİ
- CoğrafyaGöller
Tektonik göller
BEŞ EĞRİ AĞAÇ İÇİN SEKİZ METRE URGAN
- CoğrafyaDağlar
Volkanik dağlar
DOĞUDA: ATEŞ SAÇAN NEFİS TEPELER · İÇTE: ERCİYES'TE HASAN MELİH'İ KOVALADI
- CoğrafyaOvalar
Delta ovaları ve akarsuları
BAFRA KIZIL, ÇARŞAMBA YEŞİL
- CoğrafyaTürkiye'nin En'leri
Rekorlar dörtlüsü
AĞRI VAN'DA KIZIL GÖKÇE
- CoğrafyaTarım
Ürün-bölge eşleşmesi
ÇAY FINDIK KARADENİZ · ZEYTİN İNCİR EGE
- Coğrafyaİklim
Üç iklim, üç bitki
AKDENİZ MAKİ · KARADENİZ ORMAN · İÇ ANADOLU BOZKIR
- CoğrafyaFiziki
İç kuvvet mi dış kuvvet mi?
İÇ YAPAR, DIŞ ŞEKİLLENDİRİR
- CoğrafyaFiziki
Karstik şekiller: küçükten büyüğe
LAPYA · DOLİN · UVALA · POLYE
- CoğrafyaFiziki
Hangi kuvvet hangi şekli yapar?
RÜZGÂR KUMUL · BUZUL SİRK · DALGA FALEZ
- CoğrafyaBölgeler
Bölgeler: alan ve nüfus sırası
ALANDA İÇ ANADOLU, NÜFUSTA MARMARA ÖNDE
- CoğrafyaKıyılar
Kıyı tipleri
EGE ENİNE, DİĞERLERİ BOYUNA
- VatandaşlıkAnayasa
Değiştirilemez ilk üç madde
BİR ŞEKİL · İKİ NİTELİK · ÜÇ BÜTÜNLÜK · DÖRT KİLİT
- VatandaşlıkAnayasa
Cumhuriyetin nitelikleri (md. 2)
DEMOKRASİ LAZIM, SOSYAL HUKUK ŞART
- VatandaşlıkYargı
Yüksek mahkemeler
ANAYASA · YARGITAY · DANIŞTAY · UYUŞMAZLIK
- VatandaşlıkAnayasa
Temel hakların sınırlanma ölçütleri (md. 13)
KANUNLA, ÖZE DOKUNMADAN, ÖLÇÜLÜ VE DEMOKRATİK
- VatandaşlıkYasama
TBMM'nin görev ve yetkileri
KANUN · BÜTÇE · PARA · SAVAŞ · ANTLAŞMA · AF
- VatandaşlıkSeçimler
Seçimlerin temel ilkeleri (md. 67)
SERBEST EŞİT GİZLİ OY, AÇIK SAYIM DÖKÜM
- VatandaşlıkYasama
Milletvekili seçilme yeterliliği
ON SEKİZ YAŞ, İLKOKUL, ASKERLİK TAMAM
- VatandaşlıkYürütme
Cumhurbaşkanı seçilme şartları
KIRK YAŞ · YÜKSEKÖĞRENİM · VEKİL YETERLİLİĞİ
- Vatandaşlıkİdare
Yerel yönetim üçlüsü
İL ÖZEL İDARESİ · BELEDİYE · KÖY
- VatandaşlıkHukuk Başlangıcı
Normlar hiyerarşisi
ANAYASA · KANUN · KARARNAME · YÖNETMELİK
- VatandaşlıkAnayasa
Kuvvetler ve organları
YASAMA MECLİS · YÜRÜTME CUMHURBAŞKANI · YARGI MAHKEME
Kodlama neden işe yarar?
Bellek, birbirinden kopuk bilgileri tutmakta zorlanır. "Beyşehir, Eğirdir, Akşehir, İznik, Sapanca, Manyas, Ulubat" dizisi yedi ayrı parçadır ve kısa süreli belleğin sınırını zorlar. Aynı bilgiyi "Beş eğri ağaç için sekiz metre urgan" cümlesiyle sakladığında tek bir parça hâline gelir.
Bu, hafıza araştırmalarında öbekleme olarak adlandırılır: bilgiyi anlamlı gruplara ayırmak, taşınabilecek miktarı belirgin biçimde artırır. Kodlama tekniği de tam olarak bunu yapar. İkinci bir kazanç daha vardır: kod, hatırlamaya bir giriş kapısı açar. Sınavda "tektonik göller hangileriydi" sorusu karşısında boşluğa bakmak yerine, elinde başlayacak bir cümle olur.
Hangi konu kodlanır, hangisi kodlanmaz?
Bu, kodlamayla ilgili en çok hata yapılan nokta. Kodlama her konuda işe yaramaz; yanlış yerde kullanıldığında zaman kaybı, hatta engel olur.
Kodlanır: Aralarında mantıksal bağ bulunmayan, sırası ya da kümesi önemli listeler. Padişah sırası, tektonik göller, bor illeri, demir-çelik tesisleri, anayasanın değiştirilemez maddeleri, sert ünsüzler. Bu listelerde "neden böyle" diye sorulacak bir mantık yoktur; ezberlenmeleri gerekir ve kod tam burada devreye girer.
Kodlanmaz: Anlaşılması gereken her şey. Bir matematik probleminin kurulumu, cümlenin öğelerini bulma mantığı, bir savaşın nedenleri ve sonuçları, iklim ile bitki örtüsü arasındaki ilişki. Bunları kodla ezberlemeye çalışan aday, soru biraz farklı sorulduğunda çaresiz kalır. Önce anla, kodu sonra kur.
Kendi kodunu kur: dört yöntem
En iyi kod, kendi ürettiğin koddur. Cümleyi kurarken bilgiyi zaten işlemiş olursun ve bu işleme, hazır bir kodu okumaktan çok daha güçlü bir iz bırakır. Dört yöntem vardır; listenin türüne göre birini seç.
1. Baş harf cümlesi
En yaygın ve en hızlı yöntem. Maddelerin baş harflerini sırayla al, o harflerle başlayan sözcüklerden bir cümle kur. Kural şudur: cümle anlamlı olmalı. "BEAİSMU" bir kod değildir, çünkü hatırlanması asıl listeden daha zordur. "Beş eğri ağaç için sekiz metre urgan" bir koddur, çünkü gözünde canlandırabilirsin.
Cümle tuhaf olsun, zararı yok; bellek sıradan olanı değil, sıra dışı olanı tutar. Ama cümle içinde geçmeyen bir harf bırakma, yoksa listede eksik kalır.
2. Hikâye zinciri
Sıralı ve uzun listelerde baş harf yetmez; o zaman maddeleri birbirine bağlayan kısa bir hikâye kur. Her madde bir sonrakini tetiklesin. Örneğin antlaşmaları tarih sırasına koyarken, her antlaşmayı bir öncekinin sonucu gibi anlatan iki cümlelik bir hikâye yaz. Zincirin gücü şuradan gelir: bir halkayı hatırladığında diğerleri kendiliğinden gelir.
Bu yöntem özellikle Kurtuluş Savaşı kronolojisinde ve inkılap sıralamasında işe yarar; çünkü oradaki olaylar zaten birbirinin sonucudur, hikâye kurmak yapaylaşmaz.
3. Yer yöntemi
Çok iyi bildiğin bir mekânı — kendi evini, okula giden yolu — zihninde gez ve ezberleyeceğin maddeleri o yolun duraklarına yerleştir. Kapıya birinci maddeyi, koridora ikinciyi, mutfağa üçüncüyü koy. Hatırlarken aynı yolu yürü.
Kurması diğerlerinden uzun sürer ama kapasitesi en yüksek yöntemdir; otuz maddelik listeler bu yolla taşınabilir. Mekânın sabit ve sıralıolması şarttır, yoksa duraklar karışır.
4. Sayı-şekil eşlemesi
Tarih ve rakam ezberinde kullanılır. Her rakama benzediği bir nesne ata: 1 mum, 2 kuğu, 3 kelepçe, 4 yelken, 5 kanca, 6 kiraz, 7 balta, 8 kardan adam, 9 balon, 0 yumurta. Sonra ezberleyeceğin tarihi bu nesnelerden oluşan küçük bir sahneye çevir.
Eşlemeyi bir kez kur ve hep aynısını kullan. Her seferinde yeni nesne uydurursan yöntem çalışmaz; gücü, nesnelerin otomatik hâle gelmesinden gelir.
Tekrar takvimi
Kodu kurmak işin yarısı; ikinci yarısı onu unutmamak. Aralıklı tekrar, aynı süreyi tek oturumda harcamaktan kat kat etkilidir. İşe yarayan basit bir takvim:
- Aynı gün: Kodu kurduktan birkaç saat sonra bir kez hatırla.
- Ertesi gün: Açılımı görmeden listeyi yazmayı dene.
- Üç gün sonra: Yalnız takıldıklarına bak.
- Bir hafta sonra: Tüm kartı baştan sına.
- Bir ay sonra: Son kontrol; buradan sonra kalıcıdır.
Yukarıdaki kartlarda "Biliyorum" işareti tam bu takvim için var. Bildiklerini işaretle, birkaç gün sonra "Sadece bilmediklerim" filtresiyle gel; her gelişinde çalışman gereken yığın küçülür.
Sık yapılan beş hata
- Kodu okuyup geçmek. Açılımı okumak en az verimli yöntemdir. Önce hatırlamaya çalış, sonra kontrol et.
- Anlamadan kodlamak. Kod listeyi verir, anlamı vermez. Konuyu önce anla.
- Anlamsız harf dizisi kurmak. "KGBS" bir kod değil, ikinci bir ezberdir.
- Çok fazla kod biriktirmek. Elli kodu birden tutmaya çalışmak, listeleri tutmaktan zordur. Gerçekten gerekli olanı kodla.
- Tekrarsız bırakmak. Tekrar edilmeyen kod iki haftada silinir.
Kodun sınırı
Kod sana listeyi verir, anlamı vermez. "Okul otobüsü mavi boyalı" cümlesi padişah sırasını hatırlatır ama Fatih'in kanunnamesini ya da Yavuz'un halifeliği getirdiğini söylemez. Kodlama, konu çalışmasının yerine geçmez; onu hatırlanabilir kılar.
Bu yüzden sıralama şu olmalı: önce konuyu anla, sonra kodu öğren, sonra test çözerek sına. Üçünden biri eksikse diğer ikisi de tam işe yaramaz.
Kodlama hakkında sık sorulanlar
Kodlama tekniği nedir?
Ezberlenmesi zor bir listeyi, baş harfleri veya çağrışımları kullanarak tek bir anlamlı birime sıkıştırma yöntemidir. Bellek bağlantısız bilgiyi zor tutar ama anlamlı bir cümleyi kolay hatırlar; kodlama tam olarak bu farktan yararlanır. Hafıza araştırmalarında bu işleme öbekleme (chunking) denir.
Kodlar ezberlemenin yerini tutar mı?
Hayır, tamamlar. Kod sana listeyi hatırlatır ama o listedeki bilginin ne anlama geldiğini anlamış olman gerekir. Padişah sırasını kodla hatırlarsın, ancak hangi padişahın ne yaptığını ayrıca bilmelisin. Kod bir dizin gibidir: nereye bakacağını söyler, içeriği vermez.
Bu kodlar nasıl kullanılmalı?
Önce kodu oku ve açılımını tahmin etmeye çalış, sonra göster düğmesine bas. Hatırlamaya çalışıp zorlanmak, doğrudan okumaktan çok daha güçlü bir hafıza izi bırakır. Bildiğin kartı 'Biliyorum' ile işaretle; birkaç gün sonra 'Sadece bilmediklerim' filtresiyle gelip kalanlara çalış.
Hangi konular kodlanmalı, hangileri kodlanmamalı?
Kodlama, aralarında mantıksal bağ olmayan ve sırası ya da kümesi önemli olan listelerde işe yarar: padişah sırası, tektonik göller, bor illeri, anayasanın değiştirilemez maddeleri. Buna karşılık anlaşılması gereken konular kodlanmaz. Bir matematik probleminin mantığını, bir cümlenin öğesini ya da bir savaşın nedenlerini kodla ezberlemeye çalışan aday zaman kaybeder; o konuları anlamak gerekir.
Kendi kodumu nasıl kurarım?
Dört yöntem vardır: baş harf cümlesi, hikâye zinciri, yer yöntemi ve sayı-şekil eşlemesi. En iyi kod kendi ürettiğindir, çünkü cümleyi kurarken bilgiyi zaten işlemiş olursun. Sayfadaki 'Kendi kodunu kur' bölümünde dört yöntem de örnekle anlatılır.
Kodu ne sıklıkla tekrar etmeliyim?
Aralıklı tekrar, aynı süreyi tek seferde harcamaktan belirgin biçimde etkilidir. İşe yarayan basit bir takvim şudur: öğrendiğin gün, ertesi gün, üç gün sonra, bir hafta sonra ve bir ay sonra. Her tekrarda önce hatırlamayı dene, sonra kontrol et.
Bu kodlar özgün mü?
Buradaki kodların tamamı bu site için yazılmıştır. İnternette dolaşan hazır kod listeleri bilerek kullanılmamıştır; aynı metin yüzlerce sayfada bulunduğunda hem okuyana bir katkısı olmaz hem de arama sonuçlarında değer taşımaz. Bilginin kendisi ortaktır, kodu kuran cümle bize aittir.
Güncel Bilgiler dersi için kod var mı?
Bilinçli olarak yok. Güncel Bilgiler'in içeriği her yıl değişir; bugün doğru olan bir kod ertesi sene yanlış bilgi hâline gelir. Kodlama, yıllar içinde değişmeyen listeler için uygundur.