Bu konunun mantığı
Türklerin İslamiyet'i kabulü ve ilk Türk-İslam devletleri, sorularda en çok savaşların sonuçları ve kültür eserleri üzerinden gelir. Her savaşı "ne değişti?" sorusuyla birlikte çalış.
Türklerin İslamiyet'e geçişi
- Talas Savaşı (751): Abbasiler ile Çinliler arasında yapıldı; Türkler Abbasileri destekledi. Türklerle Araplar arasındaki yakınlaşmayı hızlandırdı ve Türklerin İslamiyet'i kabulünü kolaylaştırdı. Bu savaşla kâğıdın İslam dünyasına geçtiği kabul edilir.
Karahanlılar
- Satuk Buğra Han döneminde İslamiyet'i kabul ederek ilk Müslüman Türk devletlerinden biri oldular.
- Türkçeyi resmî dil olarak kullandılar.
- Önemli eserler:
- Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacib): Mutluluk veren bilgi; devlet yönetimi üzerine yazılmış ilk Türk-İslam eseri.
- Divanü Lugati't-Türk (Kaşgarlı Mahmud): Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla yazılmış sözlük.
- Atabetü'l-Hakayık (Edip Ahmet Yükneki): Ahlak ve öğüt kitabı.
Gazneliler
- En parlak dönemi Gazneli Mahmud zamanıdır; Hindistan'a çok sayıda sefer düzenlendi ve İslamiyet bu bölgede yayıldı.
- Dandanakan Savaşı (1040) ile Selçuklulara yenildiler.
Büyük Selçuklu Devleti
- Dandanakan Savaşı (1040): Gaznelilere karşı kazanıldı; Büyük Selçuklu Devleti resmen kuruldu.
- Pasinler Savaşı (1048): Bizans ile yapılan ilk büyük savaş.
- Bağdat'a giriş (1055): Tuğrul Bey Abbasi halifesini Büveyhoğulları baskısından kurtardı; Selçuklular İslam dünyasının koruyuculuğunu üstlendi.
- Malazgirt Savaşı (1071): Alp Arslan Bizans'ı yendi; Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı.
- Melikşah dönemi en parlak dönemdir. Vezir Nizamülmülk, Nizamiye Medreselerini kurdu ve Siyasetname'yi yazdı.
- Katvan Savaşı (1141): Sultan Sencer Karahitaylara yenildi; devlet zayıfladı.
- İkta sistemi: Toprağın gelirinin hizmet karşılığında askerlere ve devlet görevlilerine bırakılması. Böylece hazineden para çıkmadan ordu beslenir, toprak işlenmeye devam eder.
Türkiye Selçukluları
- Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından 1075'te kuruldu; ilk başkent İznik.
- Miryokefalon Savaşı (1176): Bizans'ın Anadolu'yu Türklerden geri alma umudu sona erdi; Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti.
- Kösedağ Savaşı (1243): Moğollara yenildiler; Anadolu Moğol egemenliğine girdi ve beylikler dönemi başladı.
- Ahilik: Esnaf ve sanatkârların meslek ve ahlak örgütü.
Sık yapılan hatalar
- Malazgirt ile Miryokefalonu karıştırmak: Malazgirt kapıları açtı, Miryokefalon yurt olduğunu kesinleştirdi.
- Dandanakan'ı Bizans ile yapılmış sanmak: Dandanakan Gaznelilere karşıdır; Bizans ile ilk büyük savaş Pasinler'dir.
- Eserleri karıştırmak: Kutadgu Bilig devlet yönetimi, Divanü Lugati't-Türk sözlük, Atabetü'l-Hakayık ahlak kitabıdır.