Türkiye'nin Fiziki Coğrafyası
KPSS Coğrafya testi 18 sorudur ve bu soruların yaklaşık 6-7'si fiziki coğrafyadan gelir. Coğrafya'nın en çok soru çıkan bölümü burasıdır; üstelik diğer başlıkların da temelidir — iklimi, nüfusu, tarımı anlamak için önce yer şekillerini bilmen gerekir.
Ne kapsıyor?
Jeolojik yapı ve oluşum — Türkiye'nin genç arazi olması, Alp-Himalaya kuşağı, deprem kuşakları, volkanik araziler. "Türkiye neden depremsel?" sorusunun cevabı buradadır ve bu cevap başka birçok soruyu da açar.
Dağlar ve ovalar — Kuzey Anadolu ve Toros sistemleri, İç Anadolu platoları, kıyı ve iç ovalar. Dağların uzanış doğrultusu, iklimden ulaşıma kadar her şeyi belirlediği için en çok sorulan ayrıntıdır.
Akarsular ve göller — havzalar, rejim, debi, hidroelektrik potansiyeli; tektonik, karstik, volkanik ve buzul gölleri. Göllerin oluşum tipi en sık sorulan ayrımdır.
Kıyılar — kıyı tipleri (ria, dalmaçya, haliç, boyuna-enine), delta ovaları, falezler. Ege ve Akdeniz kıyılarının neden farklı olduğu klasik sorudur.
Yer şekillerinin oluşumu — akarsu, rüzgâr, buzul, dalga ve karstik süreçler; her birinin aşındırma ve biriktirme şekilleri. Lapya karstik, barkan rüzgâr biriktirmesi, sirk buzul — bu eşleştirmeler neredeyse her yıl çıkar.
Matematik konum — paralel-meridyen, yerel saat hesabı, gerçek alan ile izdüşüm alanı farkı. Hesaplama sorularının geldiği tek yer.
Üç tuzak
1. Yükselti ile engebeyi karıştırmak. Gerçek alanın izdüşüm alanından büyük olmasını belirleyen şey yükselti değil eğimdir. Yüksek ama düz bir platoda ikisi birbirine yakındır.
2. Oluşum tiplerini ezberlemeden eşleştirmeye çalışmak. Aşındırma mı biriktirme mi, hangi dış kuvvet — bu tablo çıkarılmadan bu sorular çözülmez.
3. Haritayı atlamak. Dağ, ova, akarsu ve göl adlarını haritada yerleştiremeyen aday, bölge sorularında da kaybeder.
Nasıl çalışılır?
Boş Türkiye haritası bas, her başlığı o haritaya işle. Dağları, akarsuları, gölleri, ovaları ayrı ayrı çiz. Coğrafyada okumak değil, yerleştirmek öğretir.
Dış kuvvetler için küçük bir tablo tut: kuvvet / aşındırma şekli / biriktirme şekli. Bu tablo tek başına yılda 2-3 net değerindedir.