KPSS Vatandaşlık: Ezberle Çözülmeyen 10 Zor Soru ve Çözümleri
Anayasa, yasama-yürütme-yargı, temel haklar ve idare hukukundan 10 zor KPSS vatandaşlık sorusu. Her soruda hangi maddeye dayandığı ve karıştırılan ayrım belirtildi.
KPSS'de Vatandaşlık 9 soru. Az gibi görünür ama iki özelliği var: konusu sınırlıdır ve sorular birbirine çok benzer. Bu yüzden vatandaşlıkta 9/9 yapmak, tarihte 27/27 yapmaktan çok daha gerçekçi bir hedeftir.
Net kaybının neredeyse tamamı iki yerden gelir:
- Organlar arası yetki karışması (TBMM mi, Cumhurbaşkanı mı, AYM mi?)
- İkili ayrımların karışması (hak ehliyeti / fiil ehliyeti, merkezî idare / mahalli idare, Danıştay / AYM)
Aşağıdaki 10 soru tam olarak bu iki noktayı hedefliyor.
---
Soru 1
Anayasa'ya göre aşağıdakilerden hangisi Cumhurbaşkanı'nın görev ve yetkileri arasında yer almaz?
A) Kanunları yayımlamak B) Milletlerarası antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak C) Bütçe kanun teklifini kabul etmek D) Üst kademe kamu yöneticilerini atamak E) Olağanüstü hâl ilan etmek
Cevap: C
Bütçeyi görüşüp kabul etmek TBMM'nin görevidir (Anayasa m. 87). Cumhurbaşkanı bütçe teklifini hazırlar ve TBMM'ye sunar; kabul etmez.
Karışan yer: "Hazırlamak" yürütmede, "kabul etmek" yasamadadır. Soru kökünde hangi fiilin geçtiğine dikkat et.
---
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi Anayasa Mahkemesi'nin görevleri arasında yer almaz?
A) Kanunların Anayasa'ya uygunluğunu denetlemek B) Bireysel başvuruları karara bağlamak C) Siyasi partilerin mali denetimini yapmak D) Yüce Divan olarak yargılama yapmak E) İdari eylem ve işlemlere karşı açılan iptal davalarına bakmak
Cevap: E
İdari işlem ve eylemlere karşı açılan iptal davaları idari yargının görevidir; ilk derecede idare mahkemeleri ya da bazı hâllerde doğrudan Danıştay görür.
Karışan yer: "Anayasaya uygunluk" AYM, "hukuka uygunluk" idari yargı. Siyasi partilerin mali denetimi ise gerçekten AYM'nin görevidir ve Sayıştay bu denetimde AYM'ye yardımcı olur — bu yüzden C güçlü bir çeldiricidir.
---
Soru 3
Anayasa'ya göre temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Sınırlama ancak kanunla yapılabilir. B) Sınırlama hakkın özüne dokunamaz. C) Sınırlama ölçülülük ilkesine uygun olmalıdır. D) Sınırlama Anayasa'nın sözüne ve ruhuna aykırı olamaz. E) Sınırlama Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle de getirilebilir.
Cevap: E
Anayasa'nın 13. maddesine göre sınırlama yalnızca kanunla yapılabilir. Ayrıca Anayasa'nın 104. maddesi, temel hak ve hürriyetlerin Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemeyeceğini açıkça belirtir.
Karışan yer: Kararnamenin kanun gücünde olduğu sanılıyor. Kararname kanun hükmünde değildir; kanunla çelişirse kanun uygulanır ve temel haklar alanına hiç giremez.
---
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi hak ehliyeti ile fiil ehliyeti arasındaki farkı doğru biçimde açıklar?
A) Hak ehliyeti doğumla, fiil ehliyeti ayırt etme gücü, ergin olma ve kısıtlı olmama koşullarıyla kazanılır. B) İkisi de on sekiz yaşında başlar. C) Hak ehliyeti mahkeme kararıyla, fiil ehliyeti doğumla kazanılır. D) Fiil ehliyeti yalnızca evlenmeyle kazanılır. E) Hak ehliyeti yalnızca Türk vatandaşlarına tanınır.
Cevap: A
Hak ehliyeti, hak ve borçlara sahip olabilme yeteneğidir; her insan doğumla birlikte buna sahiptir (hatta sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan itibaren). Fiil ehliyeti ise kendi fiilleriyle hak kazanıp borç altına girebilme yeteneğidir ve üç koşul ister: ayırt etme gücü, ergin olmak, kısıtlı olmamak.
Hatırlatıcı: Yeni doğmuş bebek mirasçı olabilir (hak ehliyeti var), ama sözleşme yapamaz (fiil ehliyeti yok). Bu örnek soruyu her zaman çözer.
---
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi merkezî idarenin taşra teşkilatı içinde yer alır?
A) Belediye B) İl özel idaresi C) Kaymakamlık D) Köy E) Ticaret odası
Cevap: C
Kaymakamlık, merkezî idarenin ilçedeki uzantısıdır; kaymakam atamayla gelir. Belediye, il özel idaresi ve köy mahalli idarelerdir ve karar organları seçimle oluşur. Ticaret odası ise kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşudur.
Ayırt etme yolu: Başındaki kişi seçimle mi geliyor, atamayla mı? Seçimle geliyorsa yerinden yönetim, atamayla geliyorsa merkezden yönetim.
---
Soru 6
Anayasa'ya göre aşağıdaki hâllerden hangisinde milletvekilliğinin düşmesi için TBMM Genel Kurulu'nun karar vermesi gerekir?
A) Ölüm B) Cumhurbaşkanı seçilme C) Kesin hüküm giyme D) Milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görevde ısrar etme E) Kısıtlanma
Cevap: D
Milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görevde ısrar hâlinde milletvekilliğinin düşmesi, durumun Meclis Başkanlığınca Genel Kurul'a bildirilmesi üzerine Genel Kurul'un gizli oyla karar vermesiyle olur.
Diğer şıklar neden değil? Ölüm ve Cumhurbaşkanı seçilme hâlinde milletvekilliği kendiliğinden sona erer. Kesin hüküm giyme ve kısıtlanma hâlinde ise Genel Kurul oylama yapmaz; kesinleşmiş mahkeme kararının Genel Kurul'a bildirilmesi yeterlidir.
Karışan yer: "Bildirilmesiyle olur" ile "karar verilmesiyle olur" ifadeleri aynı sanılıyor. İstifa da Genel Kurul kararı gerektirir — bu ikisi (istifa ve bağdaşmayan görevde ısrar) karar gerektiren tek iki hâldir; gerisi bildirimle ya da kendiliğinden gerçekleşir.
---
Soru 7
Normlar hiyerarşisine göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Yönetmelik, kanuna aykırı hükümler içerebilir. B) Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanun çelişirse kararname uygulanır. C) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. D) Anayasa değişikliği için kanun yeterlidir. E) Genelge, yönetmelikten üstündür.
Cevap: C
Anayasa'nın 90. maddesine göre usulüne uygun yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir ve bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla AYM'ye başvurulamaz. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin antlaşmalar ile kanunlar çelişirse antlaşma esas alınır.
Hiyerarşi: Anayasa → kanun (ve kanun hükmündeki antlaşmalar) → Cumhurbaşkanlığı kararnamesi → yönetmelik → genelge/tebliğ.
---
Soru 8
Anayasa'ya göre seçimlerin genel yönetim ve denetimi hangi organa aittir?
A) İçişleri Bakanlığı B) Yüksek Seçim Kurulu C) Anayasa Mahkemesi D) Danıştay E) TBMM Başkanlığı
Cevap: B
Seçimlerin başlamasından bitimine kadar bütün işlemlerin yürütülmesi, denetlenmesi ve seçim konusundaki şikâyet ve itirazların kesin olarak karara bağlanması YSK'nın görevidir. YSK kararlarına karşı başka bir mercie başvurulamaz.
Karışan yer: Seçim güvenliğiyle ilgili idari görevler İçişleri Bakanlığında olduğu için A çeldirici olur; ancak yönetim ve denetim yetkisi YSK'dadır.
---
Soru 9
Aşağıdakilerden hangisi kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı kapsamındaki haklardan biri değildir?
A) Tıbbi zorunluluklar dışında vücut bütünlüğüne dokunulamaması B) Kimsenin rızası olmadan bilimsel deneye tabi tutulamaması C) İşkence ve eziyet yasağı D) Mülkiyet hakkı E) İnsan haysiyetiyle bağdaşmayan ceza verilememesi
Cevap: D
Mülkiyet hakkı, temel haklar sınıflandırmasında sosyal ve ekonomik haklar arasında yer alır. Diğer dört seçenek Anayasa'nın 17. maddesi kapsamındaki kişi dokunulmazlığına ilişkindir.
Sınıflandırma hatırlatması: Kişi hakları (koruyucu), sosyal ve ekonomik haklar (isteme), siyasi haklar (katılma). Mülkiyet, eğitim, sağlık, konut → isteme hakları. Seçme–seçilme, dilekçe, kamu hizmetine girme → katılma hakları.
---
Soru 10
Anayasa'ya göre olağanüstü hâl ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Cumhurbaşkanı en fazla altı ay süreyle ilan eder ve karar aynı gün TBMM'nin onayına sunulur. B) Yalnızca TBMM ilan edebilir. C) Süresi konusunda bir sınır yoktur. D) Olağanüstü hâlde temel haklar tümüyle askıya alınabilir. E) İlan kararı Anayasa Mahkemesi'nin onayına sunulur.
Cevap: A
Cumhurbaşkanı, yurdun tamamında veya bir bölgesinde en fazla altı ay süreyle olağanüstü hâl ilan edebilir. Karar Resmî Gazete'de yayımlanır ve aynı gün TBMM'nin onayına sunulur. TBMM süreyi kısaltabilir, uzatabilir veya olağanüstü hâli kaldırabilir.
Neden D yanlış? Olağanüstü hâlde bile kişinin yaşama hakkı (meşru müdafaa hâli dışında), maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulmaması, din ve vicdan hürriyeti, suç ve cezaların geçmişe yürütülmemesi ve masumiyet karinesi gibi çekirdek haklara dokunulamaz (Anayasa m. 15).
---
Vatandaşlıkta 9/9 için üç kural
1. Soruyu değil, fiili oku. "Hazırlar / kabul eder / onaylar / yayımlar" fiilleri farklı organlara aittir. Aynı konuda dört farklı soru sorulabilir ve dördünün cevabı farklı olur.
2. İkili ayrımları karta yaz. Hak ehliyeti–fiil ehliyeti, merkezden–yerinden yönetim, AYM–Danıştay, kişi hakları–isteme hakları. Vatandaşlık netlerinin yarısı bu dört ayrımdan geliyor.
3. Rakamları ayrı ezberle. 18 (milletvekili seçilme yaşı), 40 (Cumhurbaşkanı), 6 ay (OHAL üst sınırı), 3 (değiştirilemeyen madde sayısı), 600 (milletvekili sayısı), 5 yıl (seçim dönemi). Bunlar doğrudan soruluyor ve yorum gerektirmiyor.
Pratik yap
Konu bazlı çalışmak için vatandaşlık testleri bölümünde anayasa hukuku, temel haklar, yasama-yürütme-yargı ve idare hukuku ayrı paketler hâlinde duruyor. Çalışma yöntemi için KPSS vatandaşlık nasıl çalışılır yazısına bakabilirsin.
Süre baskısı altında denemek istersen günlük yarışmalara üye olmadan da katılabilirsin.
Sorular ÖSYM sorularının kopyası değildir; yürürlükteki Anayasa hükümlerine dayanılarak özgün olarak hazırlanmıştır. Mevzuat değişikliklerini resmî kaynaktan doğrulamak adayın sorumluluğundadır.