KPSS Tarih: Tarih Ezberleyip Yine Yanlış Yapanlar İçin 10 Zor Soru
Antlaşmalar, kongreler, savaşlar ve inkılaplardan 10 zor KPSS tarih sorusu. Her soruda hangi ayrımın karıştırıldığı ve doğru cevabın nasıl ayıklandığı yazıyor.
KPSS Genel Kültür'de tarih 27 soru — tek başına coğrafya ve vatandaşlığın toplamı kadar. Buna rağmen adayların en çok "çalıştım ama olmuyor" dediği ders yine tarih.
Sebebi şu: tarih tarih ezberlemek değildir. ÖSYM 1699'un hangi antlaşma olduğunu sormaz; o antlaşmanın ne anlama geldiğini sorar. "İlk kez", "en önemli sonucu", "hangisi yer almaz" kalıpları bilgiyi değil, bilgiler arasındaki ilişkiyi ölçer.
Aşağıdaki 10 soru tam bu kalıplarla yazıldı. Her cevabın altında hangi iki şeyin karıştırıldığı ayrıca yazıyor — asıl öğrenilecek kısım orası.
---
Soru 1
Osmanlı Devleti'nin Batı'da toprak kaybettiğini ilk kez resmen kabul ettiği antlaşma ile Avrupa'da savunmaya çekildiği dönemin başlangıcı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Zitvatorok (1606) B) Karlofça (1699) C) Pasarofça (1718) D) Küçük Kaynarca (1774) E) Balta Limanı (1838)
Cevap: B
1699 Karlofça ile Osmanlı ilk kez büyük çaplı toprak kaybını antlaşmayla kabul etti ve Gerileme Dönemi başladı.
Karışan yer: Zitvatorok (1606), Osmanlının Avusturya ile eşit koşullarda anlaştığı, yani üstünlüğünün sona erdiğinin ilk işareti olan antlaşmadır — ama toprak kaybı yok. Karlofça'da ise kayıp var. "Üstünlüğün bitmesi" ile "toprak kaybının başlaması" aynı şey değil.
---
Soru 2
Kapitülasyonların padişah değişse de geçerli olacak biçimde sürekli hâle getirilmesi hangi dönemde ve kiminle gerçekleşmiştir?
A) 1740 — Fransa B) 1535 — Fransa C) 1774 — Rusya D) 1838 — İngiltere E) 1878 — Almanya
Cevap: A
1740'ta I. Mahmut döneminde Fransa'ya verilen kapitülasyonlar, önceki uygulamalardan farklı olarak padişahın ömrüyle sınırlı olmaktan çıkarıldı.
Karışan yer: Kapitülasyonlar ilk kez 1535'te Kanuni döneminde Fransa'ya verildi — ama o zaman her padişah değişiminde yenilenmesi gerekiyordu, yani bir lütuftu. 1740'ta kalıcı hâle geldi ve hak oldu. Soru "ilk kez verilmesi" derse 1535, "sürekli hâle gelmesi" derse 1740.
---
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi Erzurum Kongresi'nde alınan kararlar arasında yer almaz?
A) Millî sınırlar içinde vatanın bölünmez bir bütün olduğu B) Manda ve himayenin kabul edilemeyeceği C) Kuvâ-yı Milliye'yi âmil, irade-i milliyeyi hâkim kılmak D) Azınlıklara siyasi üstünlük tanınamayacağı E) Temsil Heyeti'nin ülke genelini temsil edecek biçimde genişletilmesi
Cevap: E
Temsil Heyeti Erzurum'da kuruldu, ancak yalnızca Doğu Anadolu'yu temsil ediyordu. Ülke genelini temsil edecek şekilde genişletilmesi Sivas Kongresi'nde oldu.
Karışan yer: İki kongrenin kararları neredeyse aynı olduğu için hangisinin nerede alındığı karışıyor. Ayırt etme yolu: Erzurum bölgesel toplandı ama millî kararlar aldı; Sivas hem toplanış hem kararlar bakımından millîdir ve genişletme, birleştirme, merkezîleştirme işleri Sivas'ta yapıldı.
---
Soru 4
Kurtuluş Savaşı'nda TBMM'nin uluslararası alanda ilk kez bir devlet olarak tanınmasını sağlayan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
A) Moskova Antlaşması B) Gümrü Antlaşması C) Ankara Antlaşması D) Kars Antlaşması E) Mudanya Ateşkesi
Cevap: B
1920 Gümrü Antlaşması, Ermenistan ile imzalanan ve TBMM'nin ilk siyasi-askerî başarısı ile ilk uluslararası antlaşması olan metindir.
Karışan yer: Moskova (1921) Sovyet Rusya ile yapıldı ve büyük bir devletin TBMM'yi tanıması bakımından daha önemlidir — ama ilk olan Gümrü'dür. Soru "ilk" diyorsa Gümrü, "ilk kez büyük bir devletin tanıması" diyorsa Moskova.
---
Soru 5
I. İnönü Savaşı'nın sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Teşkilat-ı Esasiye'nin (1921 Anayasası) kabul edilmesi B) İstiklal Marşı'nın kabul edilmesi C) TBMM'nin Londra Konferansı'na çağrılması D) Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması'nın imzalanması E) Yunan ordusunun Anadolu'dan tamamen çekilmesi
Cevap: E
Yunan ordusunun Anadolu'dan çekilmesi Büyük Taarruz ve Mudanya sonucudur (1922). I. İnönü (Ocak 1921) düzenli ordunun ilk zaferidir ve TBMM'nin itibarını artırmıştır.
Karışan yer: I. İnönü'nün sonuçları çok yoğun olduğu için "her şey orada oldu" hissi doğuyor. Kural: 1921 = itibar ve tanınma, 1922 = toprak ve ateşkes.
---
Soru 6
Lozan Barış Antlaşması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Kapitülasyonlar kaldırılmış, Musul sorunu sonraya bırakılmıştır. B) Boğazlar tümüyle Türk egemenliğine bırakılmıştır. C) Hatay Türkiye'ye katılmıştır. D) Batı Trakya Türkiye'ye verilmiştir. E) Savaş tazminatı olarak Yunanistan'dan büyük bir bedel alınmıştır.
Cevap: A
Lozan'da kapitülasyonlar kesin olarak kaldırıldı; Musul konusunda İngiltere ile anlaşma sağlanamadı ve sorun ikili görüşmelere bırakıldı (1926 Ankara Antlaşması ile Musul Irak'a bırakıldı).
Karışan yer: Boğazlar Lozan'da uluslararası bir komisyona bırakıldı; tam egemenlik 1936 Montrö ile sağlandı. Hatay 1939'da katıldı. Yunanistan'dan tazminat yerine Karaağaç istasyonu alındı. Lozan sorularında "kesin çözüldü / sonraya kaldı / sonradan çözüldü" üçlüsünü ayırmak yeterlidir.
---
Soru 7
Aşağıdaki inkılaplardan hangisi laiklik ilkesiyle doğrudan ilgili değildir?
A) Şer'iye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılması B) Medeni Kanun'un kabulü C) Tevhid-i Tedrisat Kanunu D) Soyadı Kanunu E) Halifeliğin kaldırılması
Cevap: D
Soyadı Kanunu (1934) toplumsal ve hukuki düzeni çağdaşlaştırmaya yöneliktir; laiklikle değil, eşitlik ve çağdaşlaşma ile ilgilidir.
Karışan yer: Tevhid-i Tedrisat hem eğitim hem laiklikle ilgilidir (medreselerin kapatılması laiklik boyutudur), o yüzden çeldirici güçlüdür. Sınıflandırma sorularında şunu sor: bu düzenleme din ile devlet işlerini ayırıyor mu? Ayırmıyorsa laiklik değildir.
---
Soru 8
1923 İzmir İktisat Kongresi'nde kabul edilen Misak-ı İktisadi ile aşağıdakilerden hangisi benimsenmiştir?
A) Özel girişimin desteklenmesi ve yerli üretimin özendirilmesi B) Devletçiliğin temel ekonomi politikası yapılması C) Yabancı sermayenin tümüyle yasaklanması D) Tarımdan vazgeçilip sanayiye yönelinmesi E) Dış ticaretin devlet tekeline alınması
Cevap: A
Kongrede özel girişim desteklendi, yerli malı kullanımı özendirildi, ekonomik bağımsızlık esas alındı. Yabancı sermaye Türk kanunlarına uymak koşuluyla kabul edildi.
Karışan yer: Devletçilik 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı sonrasında, 1933 I. Beş Yıllık Sanayi Planı ile ağırlık kazandı. 1923 = özel girişim, 1930'lar = devletçilik.
---
Soru 9
Karahanlılar ile Gazneliler arasındaki en belirgin kültürel fark aşağıdakilerden hangisidir?
A) Karahanlıların Türkçeyi, Gaznelilerin Farsçayı resmî dil olarak kullanması B) Karahanlıların İslam'ı kabul etmemesi C) Gaznelilerin Hindistan'a hiç sefer yapmaması D) Karahanlıların Anadolu'ya yerleşmesi E) Gaznelilerin Türkçe eser bırakmaması nedeniyle Türk devleti sayılmaması
Cevap: A
Karahanlılar Türkçeyi resmî dil olarak kullandı; bu sayede Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati't-Türk Türkçe yazıldı. Gazneliler ise saray dili olarak Farsçayı tercih etti.
Karışan yer: Gazneliler de bir Türk devletidir; dil tercihi bunu değiştirmez. Soru "Türk kültürüne katkı" diyorsa Karahanlılar, "İslam dünyasında güç" diyorsa Gazneliler öne çıkar.
---
Soru 10
II. Dünya Savaşı sırasında Türkiye'nin izlediği politika ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Savaş dışı kalmayı başarmış, 1945'te Almanya ve Japonya'ya sembolik olarak savaş ilan etmiştir. B) Savaşa 1941'de Müttefikler yanında girmiştir. C) Mihver Devletleri yanında savaşa katılmıştır. D) Savaş boyunca seferberlik ilan etmemiştir. E) Milletler Cemiyeti'nden çıkarak tarafsızlığını ilan etmiştir.
Cevap: A
Türkiye denge politikasıyla savaş dışı kaldı. Şubat 1945'te Birleşmiş Milletler'e kurucu üye olabilmek için Almanya ve Japonya'ya savaş ilan etti — fiilî bir çatışmaya girmedi.
Karışan yer: "Savaşa girmedi" ile "savaş ilan etmedi" farklıdır. Savaş ilan etti ama savaşmadı. Ayrıca savaş yıllarında seferberlik ilan edildi, Varlık Vergisi ve Millî Korunma Kanunu gibi olağanüstü ekonomik önlemler alındı.
---
Tarih netini artıran üç kural
1. Soru kökündeki sıfatı işaretle. "İlk", "en önemli", "doğrudan", "yer almaz" — bunların her biri farklı bir cevaba götürür. Aynı konuda beş farklı soru sorulabilir ve beşinin cevabı farklı olur.
2. Olayı tarihe değil, sonuca bağla. 1699'u ezberlemek işe yaramaz; "ilk büyük toprak kaybı" etiketini ezberlemek işe yarar. Sınav etiketi soruyor.
3. İkili ayrımları liste hâline getir. Zitvatorok/Karlofça, 1535/1740, Erzurum/Sivas, Gümrü/Moskova, Lozan/Montrö, 1921/1922, 1923/1930'lar. Tarih netlerinin yarısı bu yedi çiftten geliyor.
Pratik yap
Konu konu çalışmak için tarih testleri bölümünde Osmanlı, Kurtuluş Savaşı, inkılap tarihi ve İslam öncesi dönem ayrı paketler hâlinde duruyor. Hangi dönemden kaç soru geldiğini merak ediyorsan KPSS tarih hangi dönemden kaç soru yazısına bakabilirsin.
Süre baskısı altında denemek istersen günlük yarışmalara üye olmadan da katılabilirsin; sıralamayı görmek için sonunda üye olman yeterli.
Sorular ÖSYM sorularının kopyası değildir; sınavın ölçtüğü kazanımlara ve zorluk düzeyine göre özgün olarak hazırlanmıştır.